Historia, architektura i tajemnice: Stara Kopalnia w Wałbrzychu — monumentalne serce czarnego zagłębia
Kiedy wjeżdża się do wałbrzyskiej dzielnicy Biały Kamień, industrialna sylwetka dawnego zakładu wydobywczego dominuje nad okolicą z niemal surową godnością. Czerwona cegła, potężne koła wyciągowe i labirynt rurociągów tworzą krajobraz wyjęty wprost z epoki pary i żelaza. Przez ponad dwa stulecia to właśnie tutaj biło gospodarcze serce Sudetów. Dziś, zamiast ogłuszającego huku maszyn i pyłu węglowego, w zabytkowych halach rozbrzmiewają kroki podróżników, a dawna kopalnia zyskała nowe życie jako tętniące kulturą muzeum.
Korzenie tego giganta sięgają 1770 roku, kiedy z połączenia mniejszych, lokalnych wyrobisk powołano gwarectwo Fuchs. Górnicy szybko wgryzali się w głąb sudeckiej ziemi — już w 1791 roku w masywie Lisiego Wzgórza rozpoczęto drążenie słynnej Lisiej Sztolni, która zrewolucjonizowała transport urobku. Prawdziwy skok technologiczny przyniósł jednak rok 1867, gdy oddano do użytku szyb Julius (późniejszą Julię), osiągający imponującą głębokość 611 metrów. Nad szybem wyrosła monumentalna, murowana wieża wyciągowa typu Malakow, przypominająca średniowieczną basztę obronną, zdolną wytrzymać gigantyczne obciążenia lin i klatek z urobkiem.
Przez dziesięciolecia kopalnia przechodziła z rąk do rąk, a jej losy odzwierciedlały burzliwe dzieje Dolnego Śląska. Po II wojnie światowej zakład upaństwowiono, a w latach 1950–1993 funkcjonował pod nazwą KWK Thorez. Dla wielu pokoleń wałbrzyszan był to drugi dom, miejsce ciężkiej, niebezpiecznej pracy i niezwykłej zawodowej solidarności. Epoka wydobycia dobiegła jednak końca u schyłku stulecia — symboliczny, ostatni wózek z urobkiem wyjechał na powierzchnię 20 września 1996 roku, zamykając trwający ponad dwa wieki rozdział eksploatacji węgla kamiennego w tej części miasta.
Zamiast popaść w ruinę, opuszczone wyrobiska i hale doczekały się spektakularnej rewitalizacji. W listopadzie 2014 roku kompleks odrodził się jako Centrum Nauki, Kultury i Sztuki Stara Kopalnia. Spacer tutejszym szlakiem to podróż wielozmysłowa: od chłodnej lampowni, przez potężne warsztaty mechaniczne i budynki maszyn wyciągowych, aż po labirynt podziemnych korytarzy. Stojąc w cieniu wież szybowych, nietrudno poczuć respekt wobec potęgi inżynierii i determinacji ludzi, którzy przez wieki kształtowali to niezwykłe miasto.
Czy wiesz, że drążona pod koniec XVIII wieku Lisia Sztolnia była jednym z pionierskich osiągnięć inżynieryjnych w ówczesnej Europie? Podziemny korytarz napełniono wodą, dzięki czemu urobek węglowy spławiano na powierzchnię specjalnymi łodziami, co stanowiło wówczas absolutny przełom technologiczny.
Najlepsze kadry geometryczne uzyskasz z placu kopalnianego przy użyciu obiektywu szerokokątnego (16–24 mm), celując w potężną konstrukcję wieży szybowej Julia oraz ramy nadszybia. Zjawiskowe, nasycone barwy czerwonej cegły i ciemnej stali uchwycisz podczas złotej godziny, z kolei po zmroku warto wykorzystać statyw i zapolować na kontrastowe ujęcia z iluminacją industrialnych rurociągów.
